हामीले कुल १२१ मेगावाट बराबरका १२ योजनामा नेतृत्व गरिसकेका छौं । करिव साढे १७ अर्ब जतिको लगानी छ । ११ अर्बको सीमेन्टमा लगानी नेतृत्व गरेका छौं । सबै गरेर करिव २८ अर्ब रुपैयाँको विभिन्न आयोजनाको लगानी नेतृत्वमा हामी छौं । अहिले यत्रो समस्या हुँदा २८ अर्ब लगानी जुटायौं भने राजनीतिक अवस्था सामान्य भएपछि यो लगानी कति पुग्ला ?
—
फेरी प्राइम बैंक जहिले पनि जोखिमको पूर्व अनुमान र मूल्यांकन गरेर मात्र लगानी गर्छ । अन्य बैंकले तछाड मछाड गरेको क्षेत्रमा हामी लाग्दैनौं । अरु बैंकले छाडेको वा सुरु नगरेको क्षेत्रमा हामी जान्छौं? न्यूरोडलाई हेर्नुस्, कुन बैंकले न्युरोडवाशीलाई लगानी गरेको छ ? हामीले गरेका छौं । हामीले यहाँका वासिन्दालाई व्यवसायको संभावना देखायौं । अनि ऋण दियौं । न्यूरोडको व्यापार डुब्ला, पक्का पनि डुब्दैन्
—
अधिकांश समय रिजर्भ बस्ने प्राइम बैंकका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत नारायणदास मानन्धरको ‘व्यालेन्स सिट’ भने अब्बल देखिन्छ । जहाँ अरु बैंकरका लागि जोखिम हुन्छ, त्यो उनका लागि नाफाको व्यापार हुन्छ । मानन्धर र उनले नेतृत्व गरिरहेको बैंक हेर्दा ‘कन्जरभेटिभ’ देखिन्छ, तर यही क्षेत्र भित्र उनी मुनाफा सिर्जना गरिरहेका हुन्छन्, आखिर यो कसरी सम्भव छ ? बिजमाण्डू सम्पादक सरोज काफ्ले र सुदर्शन सापकोटाको प्रश्न ।
.JPG)
प्राइममा भियतनामी साझेदार भित्र्याउने कुरा कहाँ पुग्यो ?
आउँछु भनेर मेल पठाइरहेको छ । तर आइरहेको छैन । दसैंतिर सक्ने भन्ने थियो तर उनीहरुको अमेरिकामा काम पर्यो भनेर अलिकति समय लिइरहेका छन् ।
भनेपछि प्राइमलाई साझेदार चाहिने नै भएको छ ?
होइन । प्राइम बैंकको लागि अहिले साझेदार चाहिएको छैन । भविस्यमा बैंकलाई कहाँ लैजाने भन्नेमा साझेदारको कुरा भएको हो । हाम्रो वित्तीय स्वास्थ्यको लागि, स्वभाविक बृद्धिका लागि हामीलाई अर्को संस्था आवश्यक छैन । पुँजीलाई आफैले बढाउन सकिन्छ । अहिले नै पनि राष्ट्र बैंकले तोकेको भन्दा वढी पुँजी हामीसँग छ । भविश्यमा राष्ट्र बैंकले बढाउ भन्यो भने पनि समय दिन्छ । दुई/तीन बर्षको अवधिमा हामी राष्ट्र बैंकले तोकेको पुँजी पुर्याउन सक्ने अवस्थामा छौं । अहिलको नाफाको हिसावले नै वोनस सेयर जारी गरेर पुँजी बढाउन सक्छौं । सेयरधनीले थप पैसा हाल्नु पनि पर्दैन । बर्षको १५–२० प्रतिशत वोनस सेयरबाटै पुँजी बढाउन सकिन्छ । निक्षेपका लागि पनि अर्को संस्था चाहिएको होइन ।
तर पनि हाम्रो क्षमता वढ्ने गरी अर्को संस्था आउँछ भने त्यो अवसर किन छुटाउने ? अर्को कुरा अब हाम्रो देशमा भोलीका दिनमा विकासले गति त लिन्छ लिन्छ । विकास त जसरी पनि गर्नुपर्ने छ । धेरै उद्योग धन्दा खुल्ने छन् । पुँजी चाहिने उद्योगहरु आउँछ आउँछ । जलविद्युत, सिमेन्ट, स्टिल कारखानाहरु खुल्छन् । त्यसको लागि दीर्घकालिन पुँजीको स्रोत (कोष) चाहियो । अहिले एक बर्षे निक्षेप लिएर सात बर्ष, आठ बर्ष, नौं बर्ष लामो योजनाहरुलाई लगानी गर्ने अवस्था रहँदैन । बैंकलाई पनि समस्या पर्छ ।
हामीले सञ्चालनको छ बर्ष पुरा गरिसक्यौं । यो दौरानमा १२ वटा योजनाहरुको नेतृत्व गरिसकेका छौं । कुल १२१ मेगावाट बराबरका विभिन्न जलविद्युत योजनाहरुको हामीले नेतृत्व गरिसकेका छौं । यसमा करिव साढे १७ अर्ब जति लगानी हुन्छ । ११ अर्बका सिमेन्ट उद्योगमा नेतृत्व गरेका छौं । सबै गरेर करिव २८ अर्बजतिको विभिन्न आयोजनाहरुको लगानीका लागि नेतृत्व गरिसकेका छौं ।
| आयोजना | क्षमता (मेगावाट) | कुल लागत (रु १० लाखमा) | फाइनान्सिङ रकम (रु १० लाखमा) |
| आँखु खेला जलविद्युत | 8.5 | 2000 | 613.35 |
| ग्रिनलाइफ इनर्जी प्रालि | 25 | 3337.62 | 400 |
| खोरुङा खोला | 4.8 | 805.37 | 223 |
| दोर्दी खोला | 27 | 4235 | 650 |
| खानी खोला (शाशा) | 30 | 3468 | 500 |
| सलखु हाइड्रोपावर | 2.5 | 457.14 | 200 |
| मध्य मोदी हाइड्रोपावर | 15.1 | 2674.32 | 500 |
| अपि हाइड्रोपावर | 8.5 | 419.2 | 230 |
| आयोजना | कुल लागत (रु १० लाखमा) | फाइनान्सिङ रकम (रु १० लाखमा) | |
| सोनापुर सिमेन्ट | 3977.08 | 485.4 | |
| सर्वोत्तम सिमेन्ट | 3035.93 | 300 | |
| निगाले सिमेन्ट | 580 | 211.76 | |
| अर्घाखाँची सिमेन्ट | 2805.76 | 161 |
तपाईको सोच स्वभाविक बृद्धिका लागि होइन, अब पुर्वाधार लगायतका क्षेत्रको विकास हुन्छ, त्यसमा ठूलो लगानी आवश्यक छ, त्यही भएर साझेदार चाहिन्छ भन्ने हो ?
हो । यसका लागि कसरी जाने भन्ने कुरा हो । हाम्रो आन्तरिक स्रोतबाटै कृषि वाहेक करिव २८ अर्बको दीर्घकालिन आयोजनाहरुमा नेतृत्व गरिसकेका छौं । अब थप दीर्घकालिन आयोजनामा जान हाम्रो क्षमताले भ्याउँदैन । त्यसैले दुई तीन वटा कुरा मिलाउनु पर्यो । कि त दीर्घकालिन पुँजी कोषहरु व्यवस्था गर्नु पर्यो, यो नेपालभित्रबाट सम्भव छैन । वाहिरबाट मात्र सम्भव छ । अहिले यत्रो समस्याहरु हुँदा त हामीले २८ अर्ब लगानी जुटायौं भने आगामी दिनहरुमा राजनीतिक अवस्था सामान्य भएपछि यो लगानी कति पुग्ला आफै अनुमान गर्नुस् । त्यसको लागि त अहिलेदेखि नै तयारी गर्नुपर्छ । त्यही भएर दीर्घकालिन कोष उपलब्ध गराउने विदेशी बैंकहरु आए भने हामी ‘वेलकम’ गर्ने भएका हौं ।
अर्को कुरा आफ्नै पुँजी संरचना वढाउनु पर्यो । हामीले अरु बैंकभन्दा शुरुदेखि नै पुँजी बढाउँदै आयौं । अहिले आएर छाड्नु भएन । अहिलेदेखि नै लगानीकर्तालाई वोनस सेयर वाँड्दै गयो भने उनीहरु पनि ह्याप्पी र बैंकको अवस्था पनि ह्याप्पी हुने भो । एउटा कामले दुईटा उद्देश्य पुरा गर्नेछ । वोनस सेयरबाटै पनि तीन चार बर्षमा हामी पाँच अर्ब सजिलै पु¥याउन सक्छौं । यही बर्षको पुससम्म हामीले ३१ करोड नाफा गरेका छौं । अहिले गरेको नाफा केही बर्ष अगाडि हाम्रो बार्षिक उपलिब्ध हुन्थ्यो । अहिले नै ३१ करोड पुगेको छ भने यो बर्षभरी नाफा कति पुग्ला आफै अनुमान गर्नुस् । छ महिनाको नाफाबाट मात्रै पनि १० प्रतिशत लाभांस दिन पुग्छ । बाँकी छ महिनाको नाफाले लाभांस अझ माथि हुन्छ । अहिले हामीले हात बाँधेर बस्यौं भने पनि १० प्रतिशत दिन सकिन्छ ।
(1).jpg)
तपाईले विदेशी बैंकहरुसँग कुराकानी गरिरहनु भएको छ । उनीहरुले नेपाली बैंकलाई पत्याउने अवस्था छ ? अरु बैंकरहरु नेपाली बैंकलाई पत्याउन गाह्रो छ भन्छन् । राजनीतिक कारण एकातिर छ भने नेपाली बजार नै सानो छ भनेर पनि उनीहरु आउँदैनन् भन्छन् ?
सानो र ठूलो भन्ने कुरा पक्का पनि आउँछ । हामीले ठूला ठूला बैंकहरु पनि खोजेका छैनौं । ठूला बैंकहरु खोज्यौं भने समय वर्वाद हुन्छ उनीहरु आउँदैनन् । ठूलो र सानोमा पनि कहिले कही सोच्ने तरिकाले फरक पारिदिन्छ । मैले अहिलेको अवस्था हेर्ने कि अबको पाँच बर्षपछि हेर्ने ? पाँच, १० बर्ष पछाडि हेर्ने हो भने जसरी नेपालको राजनीतिक अवस्थामा सुधार भएर आइरहेको छ त्यसले अहिले लगानी गर्नेलाई त फाइदा पु¥याउँछ । अर्थतन्त्रमा विस्तारै सुधार देखिन थालेको छ । यसले छिमेकी व्यापारमा पक्कै पनि सकारात्मक भूमिका खेल्छ । केही लगानीकर्ता यो कुरा विचार गरेर पनि आउने हुन्छन् ।
सबै सुधार भइसकेपछि आउन चाहनेले नेपालमा सजिलै प्रवेश पाउला त ? भविश्यको बजार लिन त अहिलेबाटै आउनु पर्यो । ए तिमीलाई गाह्रो रहेछ हाम्रो पैसा चलाउ भन्ने त होइन । उनीहरुले पनि अवसर हेर्ने हो । पुँजी सुरक्षित हुन्छ भन्ने लाग्यो भने उनीहरु बाँकी जोखिम मोलेर आउँछन् । हो, उनीहरु राजनीतक कारणबाट हुने जोखिम चाही लिन चाहँदैनन् । राजनीतिक अस्थिरता त अब लामो समय रहनेवाला छैन । यही बेला लगानीका लागि उनीहरुलाई मौका पनि हो । केही लगानीकर्ताहरु नेपाललाई माया गर्ने खालका पनि छन् । नेपालमा गएर लगानी गर्न पाए हुन्थ्यो भन्ने लगानीकर्ताहरु छन् । उनीहरु यहाँ आउने हुन् ।
हामीले बजार पनि हेरिरहेका छौं, अवसर पनि छ, लगानीकर्ताहरु पनि मानसिक रुपमा तयार छन् लगानी गर्न । यति हुँदा हुँदै हामी आफै चाही त्यत्रो लगानी भित्राएर चलाउन सक्षम छौं कि छैनौं ?
पक्का पनि । उनीहरु आउँदा पैसा मात्र आउने होइन, सँगसँगै प्रविधि पनि आउँछ, हाइस्किल्ड जनशक्ति पनि आउँछ । प्रविधि त चाँडो चाँडो विकास भइरहेको छ । त्यो प्रविधि पैसासँगै नेपाल भित्रिन्छ । सबैभन्दा आधुनिक भनेर आधा घण्टा अगाडि चलाएको प्रविधि आधा घण्टा पछाडि पुरानो हुने अवस्था आइसकेको छ । त्यो अवसर हामी पाउँछौं । जान्न सिक्न पाउँछौं ।
विदेशी र नेपालका बजार धेरै मानेमा भिन्न छ । जस्तो घर कर्जा नै हेरौं न । विदेशमा आम्दानीका आधारमा घर कर्जा दिइन्छ । जागिर खोसिएका दिन त्यो कर्जा के हुन्छ ? पक्का डुब्यो । नेपालमा हायर एन्ड फायरको अवस्था छैन । आम्दानी बाहेक धितो लिइएको हुन्छ । नेपालीहरु बचत गर्ने प्रबृत्तिका हुन्छन् । विश्व आर्थिक मन्दीका बेला अमेरिकन युरोपियनहरु बढी पीडित भए, किन भन्दा उनीहरु जति आम्दानी गर्यो त्यति सिध्याउँथे । एशियाली देशमा नागरिकहरु कम पीडित भए । किनभने उनीहरुमा बचत गर्ने वानी थियो । त्यही भएर विदेशीलाई जोखिम लागेको क्षेत्रमा नेपालमा जोखिमरहित पनि छ । फेरी प्राइम बैंक जहिले पनि जोखिमको पूर्वअनुमान र मूल्यांकन गरेर मात्र लगानी गर्छ । अन्य बैंकले तछाड मछाड गरेको क्षेत्रमा हामी लागेनौं । अरु बैंकले छाडेको वा सुरु नगरेको क्षेत्रमा हामी गएका छौं ।
यही न्यूरोडमा हेर्नुस् न कुन बैंकले न्युरोडवासीलाई लगानी गरेको छ ? हामीले त गरेका छौं । हामीले यहाँका वासिन्दालाई व्यवसायको संभावना देखायौं । अनि ऋण दियौं । न्यूरोडको व्यापार व्यवशायमा दिएको ऋण डुब्ने अवस्था छ ? पक्का पनि छैन ।
मर्जरमा तपाईहरुको योजना के हो ?
मर्जरमा दुई तीन वटा कुरा प्रस्ट हुनुपर्छ । मर्जरमा जाने दुबैलाई फाइदा हुनु पर्यो । बैंकको व्यवसाय विस्तारलाई सहयोग गर्नुपर्यो । कर्मचारीको मुद्दामा एकदमै गम्भिर भएर हेर्नुपर्छ । नेपालमा कार्य प्रणाली मिल्दैन कर्मचारीबीच । कर्मचारीमा तुष भयो भने बैंकको भविस्यलाई नै असर गर्छ । बाहिर सफल देखिए पनि भविश्यमा यसले गाह्रो बनाउन सक्छ ।
.JPG)
जसले राम्रो गरिरहेको छ, त्यसलाई हटाउन राष्ट्र बैंकलाई वोहुला कुकुरले टोकेको छ र ? केही व्यक्ति आफ्नै कारणले पाखा लागेका हुन् । राम्रो काम गरिरहेको र अनुभवी व्यक्ति बैंकिङ क्षेत्रभित्र रहँदा राष्ट्र बैंकको नै उद्देश्य पुरा हुने हो । पाखा लागेका को–को हुन् भन्ने मलाई पूरै थाहा पनि छैन । केहीको अलिअलि थाहापाए अनुसार पाखा लागेका आर्थिक कारवाहीमा परेका व्यक्ति पनि छन् भन्ने सुनेको छु
—
हामी प्राइम बैंकभित्र छिरौं, अन्य समकक्षी बैंकहरुबीच तुलना गर्दा प्राइमको घरजग्गामा उल्लेख्य लगानी थियो । तर घरजग्गामा दिएको ऋणका कारण ती बैंक वित्तीय समस्यामा परे । प्राइम बैंकले भने त्यसलाई सजिलै व्यवस्थापन गरेको देखियो ?
हामीले हरेक लगानी बजारको प्रवृत्ति अनुसार गर्दैनौं । त्यसलाई डाइलुट गर्छौं । लगानी गर्ने क्षेत्रमा के जोखिम छ त्यो हामी पहिले मूल्यांकन गर्छौं । अनि मात्र लगानीमा गर्छौं । हो, हामीले रियलस्टेटमा राम्रो लगानी गयौं त्यो बेला । प्राइम लोकेसनको आम्दानी गर्ने व्यवसायिक कम्प्लेक्स आउँछ भने उनीहरुलाई मात्र लगानी गर्ने नीति बनायौं । न्युरोड, सिभिल मलजस्तामा मात्र लगानी गयौं । जग्गामा पनि हामीले चक्रपथभित्र भएकालाई मात्र लगानी गयौं । मल्टिपल विजिनेश इनकम भएकाहरुलाई मात्र रियलस्टेट कर्जा दियौं । किनभने केही गरी एउटा विजिनेसमा समस्या आयो भने पनि अर्को विजिनेसबाट बैंकको ऋण भुक्तानी हुन्छ । नेपालमा त्यो चलन पनि छ । विदेशमा यो कुरा मिल्दैन फेरी । विदेशीहरु प्रायः पब्लिक लिमिटेड हुन्छन् । एउटामा डुबेको रकम अर्को कम्पनीबाट तिर्ने भन्ने हुँदैन । नेपालमा एउटा विजिनेशमा भएको नोक्शानी अर्को विजिनेशबाट राफसफ हुन्छ । अरु बैंक किन समस्यामा परे भन्दा एउटै स्रोतलाई आधार मानेर ऋण दिए । हामीले कहिलेपनि त्यसो गरेनौं, गर्दैनौं । हो, रियलस्टेटमा हाम्रो पनि पैसा समस्यामा नपरेको होइन । एउटा प्रोपर्टीमा हामीलाई समस्या भयो । त्यो पनि राज्यको नीतिले । राज्यले नीति परिवर्तन गरिदिँदा त्यो प्रोपर्टीबाट पैसा आउन सकिरहेको छैन । त्यो भएर फेरी बैंक समस्यामा पर्ने अवस्था छैन । किनभने हामीसँग राम्रो धितो छ । हामीले अहिले पनि सीमाभित्र रहेर रियलस्टेट कर्जा बढाएका छौं । ठाउँ छ, अवशर छ भने किन लगानी नगर्ने ? हिजो पनि जोखिम हेरेका थियौं आज पनि हेर्छौ । पुरानो ऋण उठाउँदै नयाँ विस्तार किन नगर्ने ? राष्ट्र बैंकको सीमाभित्र रहेर हामीले लगानी वढाइरहेका छौं ।
बैंकहरुकै कारण पनि रियलस्टेट कर्जामा समस्या आएको हो । बैंकहरुले सुरुमा कर्जा स्वीकृत गर्दा आठ प्रतिशत ब्याजमा गरे, पछि बढाउँदै १७ प्रतिशतसम्म पुर्याए । एकै पटक ब्याज दर १७ पुर्याएपछि त्यो व्यवसायीले तिर्न सक्छ ? बैंकले ब्याज बढाएर त्यो असुल हुने भए ठिक हो, त्यो त हुँदैन । बैंकहरुको आफ्नै नीतिले पनि रियलस्टेटमा समस्या आएको हो । बैंकहरुले पनि के बिचार पुर्याउनु पर्छ भने एकै चोटी ब्याजको भार एकपछि अर्को गर्दै थोपर्दै लैजानु हुँदैन । ठिक छ बैंकलाई थेग्न गाह्रो भयो होला सुरुको दरमा लगानी गरिरहन । तर ग्राहकको पनि समस्या वुझ्नु पर्यो नि । बैंकको नाफा घट्नु हुँदैन भनेर ढ्याम्म लगेर वढाइ दिने ? त्यो त ठिक भएन । ऋणी त वाध्य छ, १५ भएपनि तिर्नै पर्यो १८ भएपनि तिर्नै पर्यो । अरु बैंकमा यो सब भए तर हाम्रो बैंकले कहिले ग्राहक मार्ने काम गरेन । त्यही भएर वढी ऋण हुँदा हुँदै पनि रियलस्टेटका कारण हामीलाई गाह्रो भएन ।
हामीले उद्यमीको मूल्य स्थापित गर्नु पर्छ । उद्यमी जन्मनु नै ठूलो कुरा हो । त्यसलाई त जोगाउनु प¥यो नि । उद्यामीलाई जोगाउ, उसलाई कमाउन देऊ, अनि उसबाट खाउ न । त्यसले मल्टिप्लाई पनि गर्छ । अधिकार छ भन्दैमा मनपरी त गर्नु भएन नि बैंकले पनि । बैंकहरुले वुझ्नु पर्ने कुरा हो यो ।
राष्ट्र बैंक भनेको नियमन निकाय हो । नियमन निकाय अरु क्षेत्रका पनि छन् तर ती सबै आफ्नै कारणले सशक्त हुन सकेनन् । तर एउटा राष्ट्र बैंक मात्र सशक्त भएर आयो । त्यही भएर रियलस्टेटमा ठूलो समस्या आउन पाएन । राष्ट्र बैंकले वेलैमा नीति नल्याएको भए अवस्था के हुन्थ्यो ? कल्पना गर्न पनि सकिन्न । फेरी राष्ट्र बैंकले पुरानो नीतिलाई च्यापेर बसेको भए त्यहाँ पनि समस्या आउँथ्यो । समय दिएर खुकुलो बनाइदियो ।
बजारमा एउटा कुरा गरिन्छ– प्राइम बैंकको वासलात अनुमान गर्न सकिन्न । किन यस्तो भनिन्छ ?
अध्ययनको कमीले यस्तो कुरा गरिन्छ । जे छ त्यस्को उल्टो कुरा गरिन्छ भने त्यो त अध्ययनको कमी भएन र ? जहिले पनि बृद्धि हेर्नुस् । सञ्चालनमा आएदेखि हाम्रो बृद्धि देखिन्छ । नियमित रुपमा हामी अगाडि बढिरहेका छौं । निक्षेप, कर्जा, आम्दानी, नाफा सबैमा बृद्धि छ सञ्चालनमा आएदेखि नै । यस्तो प्रस्ट हुँदा हुँदै पनि उल्टो कुरा गरिन्छ भने त्यो अध्ययनको कमी हो ।
यस्तो आरोप लगाउनुमा पनि तुष छ । हाम्रा समकक्षी बैंकहरुमा के हुन्छ भने आपसमा वासलात तुलना गरेर हेरिन्छ । त्यति नै पैसा लिएर आएको, त्यही समयमा आएको, त्यही अवस्था थियो । प्राइमको यति राम्रो, हाम्रो चाँही किन भएन भनेर सरोकारवालाले प्रश्न गर्छन् । यसको उत्तर सम्वन्धित पक्षले के दिने ? मैले गर्न सकिन, मेरो क्षमता पुगेन भन्न सक्दैन । अनि सजिलो उत्तर प्राइमको भरोसा छैन भन्दिएपछि त सकियो । थप कुरा गर्नु परेन त्यसपछि । विदेशीहरुले त हाम्रो व्यालेन्सिटलाई राम्रो भनिरहेका छन् । ब्यालेन्सिट हेरेर नै हो उनीहरु हामीलाई खोजी खोजी आउने । अरुमा किन जाँदैनन् ? क्रमिक बृद्धि त छैन अरु बैंकमा ।
इफिसिएन्सीमा हामी नम्बर एक बैंक भयौं भनेर रिपोर्ट नै प्रकाशित भयो । त्यसको लगत्तै एउटाले भन्यो कर्मचारीलाई कम तलव दिएर खर्च कम देखिएको हो । हाम्रा समकक्षी बैंकभन्दा प्राइमका कर्मचारीको तलव वढी छ । समकक्षी बैंकको तुलनामा हाम्रा कर्मचारीले नाफाबाट वोनस धेरै पाउँछन् । हामीसँग आएकाले मुस्किलले तीन चार महिनाको वोनस ख्वाएका छन् हामीले त सात आठ महिनाकै ख्वाइरहेका छौं । आफूले गर्न नसकेपछि अरुको आलोचना गरेर तुष पोख्ने हो । हो हामी नचाहिने क्षेत्रमा अनावश्यक क्षेत्रमा खर्च गर्दैनौं । त्यही भएर हाम्रो खर्च कम देखिएको हो । बैंकको पैसाबाट अरुले जस्तो सञ्चालकहरुको सुविधा पुर्ति गर्दैनौं । निक्षेपकर्तालाई वढी ब्याज दिन्छ भन्ने आरोप पनि लगाउँछन् । हो हामी दिन्छौं निक्षेपकर्तालाई वढी ब्याज । उनीहरुकै पैसा लगानी गरेर आम्दानी गर्छौं अनि उनीहरुलाई बढी ब्याज नदिएर हुन्छ ? निक्षेपकर्ता हाम्रो परिवारकै सदस्य हुन् ।
पुँजी बढाउने योजना कस्तो छ ?
हामी क्रमिक रुपमा पुँजी बढाउने योजना अनुसार चलिरहेका छौं । हाम्रो पाँच बर्षे रणनीतिक योजनाभन्दा पनि चाँडोे पुँजी बढाउन थालेका छौं । अर्को पाँच वर्षे योजना पनि बनिरहेको छ । हामी पुँजी वलियो हुनु पर्छ भन्ने मान्यता राख्छौं । अबका दिनमा विकासको चरण सुरु हुन्छ । त्यो बेलाका लागि तयार भएर बस्न पनि आफूसँग पुँजी हुन आवश्यक छ । हामी प्रत्येक बर्ष पुँजी बढाउँदै लग्ने छौं ।
अलिकति फरक प्रश्न । तपाई निकै लामो अवधिदेखि बैंकिङ क्षेत्रमा हुनु हुन्छ । पछिल्लो समय राष्ट्र बैंकले संस्थापक, प्रवाद्र्धक सिइओहरुलाई पाखा लगाउँदै लगेको छ । तपाईलाई दवाव छैन ?
हामीले फेसियल भ्यालुमा हेर्नु र भित्र जानु फरक कुरा हुन्छ । सरसर्ती हेर्दा तपाईले भनेजस्तो देखिन्छ पनि । जुन व्यक्तिले राम्रो गरिरहेको छ भने त्यसलाई हटाउन राष्ट्र बैंकलाई वहुला कुकुरले टोकेको छ र । केही व्यक्ति आफ्नै कारणले पाखा लागेका हुन् । राम्रो काम गरिरहेको र अनुभवी व्यक्ति बैंकिङ क्षेत्रभित्र रहँदा राष्ट्र बैंकको नै उद्देश्य पुरा हुने हो । पाखा लागेका को को हुन् भन्ने मलाई थाहा छैन पनि । अलिअलि थाहापाए अनुसार पाखा लागेकाहरु आर्थिक कारवाहीमा परेका व्यक्तिहरु पनि छन् भन्ने सुनेको छु ।
.JPG)
राष्ट्र बैंकले जुन ब्याज स्प्रेड ल्याइएको छ यसले निकै गाह्रो पार्छ बैंकहरुलाई भनिँदै आएको छ । खास कुरा के हो ?
तपाईकै प्रश्नमा जवाफ पनि छ । गाह्रो पार्छ भन्ने कुरा सही हो । किनभने कसैले आठ प्रतिशत स्प्रेड खाइरहेको छ र अहिले पाँचमा झर्नु पर्दा पक्का पनि गाह्रो हुन्छ । तर गाह्रो भन्ने कुरा सबै बैंकलाई होइन । कसैको पाँच प्रतिशतभन्दा पनि कम छ, तिनीहरुलाई गाह्रो पर्दैन । प्राइमको पाँचकै हाराहारीमा रहेकाले हामीलाई गाह्रो छैन ।
हामीले बैंक पनि चलाइरहेका छौं र हामी यही देशका बासिन्दा पनि हौं । हामी जोसँग कारोबार गर्छौं ती पनि हाम्रै परिवारभित्रका सदस्य हुन् । त्यही भएर सन्तुलित हिसावले अगाडि वढ्नु पर्छ । लोकतन्त्र आएका यतिका बर्ष हुँदा त हाम्रो चेतनाको स्तर उतिसारो बढ्न सकेको छैन भने वित्तीय क्षेत्रको चेतनाको स्तर कहाँ छ ? तपाई नजान्ने तपाईको वाध्यता छ, त्यही भएर मनपरी गरौं भनेर फुर्ति गर्ने हो भने एउटा कुरा भयो । नत्र सबैले धान्न सक्ने वास्तविक त हुनु पर्यो नि । तपाई वाँच्ने, म पनि वाँच्ने र अर्को पनि वाँच्ने अवस्था पो हुनु पर्यो त । एउटा मात्र बाँचेर हुन्छ ?
खुला बजार अर्थतन्त्रमा यस्तो गर्नु हुँदैन भन्ने पनि सुनिन्छ । उहाँहरुको कुरा पनि ठिकै हो । देशमा खुला बजार नीति नै छ । तोक्नु त हुँदैन थियो । तर मलाई देखाउनुस् सन्सारको कुन देशमा स्वदेशीको हित वाहिरको नीतिलाई कार्यान्वयन गरिन्छ । मेरो देश, मेरा देशबासी भन्ने भावना राखियो भने कतिसम्म मैले खान हुने कति नहुने भन्ने आफै प्रस्ट भएर आउँछ । त्यही प्रस्ट नभएकाले राष्ट्र बैंकले पाँच प्रतिशत भन्नुपर्यो । फ्रि मार्केट भएका ठूला ठूला देशमा अर्काको देशको लगानीमा खुलेका उद्योगलाई भन्दा आफ्नै पुँजी लागेको देशको उद्योगलाई सुरक्षा दिएको हुन्छ । फ्रि मार्केटमा त सबैलाई समान व्यवहार गर्नुपर्ने होइन र ? त्यहाँ त त्यस्तो भएको छैन । अनि हामीले कस्तो खुला बजार खोजेको हो ? आफ्नै उद्योग धन्दा, देशवासी मर्ने फ्रि मार्केट खोजेको हो ?
तरलतामा निकै उतारचढाव आए । हामी कहाँ कर्जा विस्तार किन हुन सकिरहेको छैन ?
अर्थतन्त्रले गतिलिएपछि कर्जा विस्तार हुन थाल्छ । हामीले देखिएको र भएको क्षेत्रमा मात्र लगानी गरिरहेका छौं । जलविद्युत, सिमेन्टमा त्यही भएर लगानी भएको हो । बैंकहरुले आफैले पनि लगानीको क्षेत्र पहिल्याउन सकेका छैनन् । पहिल्याउन सक्ने सम्भावना त सकिएको छैन । तपाईलाई म एउटा उदाहरण दिन्छु । धेरै अगाडिको कुरा हो काठमाडौं र पाटनमा बस राख्न हुन्छ कि हुँदैन भनेर धेरै ठूलो बहश भयो । जब बस राखियो । त्यो बसले पुगेन । अहिले शहरभरी बसै बसहरु छन् । कहिले काँही डिमान्ड भन्ने कुरा बैंकले सुरु गरेपछि सृजना हुन्छ । बैंकहरुले पनि यस्तो क्षेत्र पहिल्याउन आवश्यक छ । हामी कृषिमा जाँदैछौं । गाह्रो छ थाहा छ । तर भोलीको बजार कृषि नै हो । अहिले त्यो क्षेत्रमा लगानी गर्न थाल्यौं भने अरु माग आफै आउन थाल्छ । एउटाको सफलता देखेर अर्कोले सिक्छ । यसले त उद्यमशिलतालाई जगाउँछ । अहिले हामीले ५० करोड जति कृषिमा लगानी गरेका छौं । यो बढाउँदै लैजान्छौं ।
